|
تعداد مشاهده : 728 بار
کد خبر :
DEN-
10047
تاريخ
چاپ :
چهارشنبه 29 شهريور 1385
|
بازتاب
ديدگاه رسمي بانك مركزي درخصوص نحوه محاسبه نرخ تورم
به دنبال انتشار يادداشتي در همين ستون در روز چهارشنبه گذشته (22/6/85) تحت عنوان «ضرورت تغيير سبد كالا براي محاسبه نرخ تورم»، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران نظر رسمي اين بانك را در اين خصوص به دفتر روزنامه دنياي اقتصاد ارسال كرد كه عينا ميخوانيد:
شاخص بهاي كالاها و خدمات مصرفي (شاخص تورم) در همه كشورها توسط دستگاههاي دولتي توليد و انتشار مييابد، دليل آن اين است كه اين آمارها، آمارهاي دولتي ميباشند و مهمترين مصرفكننده آن نيز دولتها ميباشند. البته در برخي از اين كشورها، بعضي از دستگاههاي غيردولتي نظير دانشگاهها، مطالعاتي را در اين زمينه انجام ميدهند، ولي از نظر سازمانهاي بينالمللي قابل استفاده نميباشد و فقط آمارهايي كه دستگاههاي دولتي توليد و منتشر مينمايند، به عنوان آمارهاي رسمي كشورها پذيرفته ميشود. تهيه اينگونه آمارها نياز به سازماندهي و امكانات اجرايي زيادي دارد تا بتوان آمارهايي به طور مستمر و به هنگام توليد و منتشر نمود. البته ممكن است شك و شبهه در مورد آمارهايي كه توسط دولتها توليد ميشود، وجود داشته باشد، ولي اگر قرار بود بخشهاي غيردولتي اين آمارها را توليدكنند، ممكن بود اين ابهامات بيشتر شود. در مطلب مذكور آمده است كه «انتخاب كالاهايي كه در سبد خريد قيمت لحاظ ميشوند اختياري است و همينطور انتخاب كالاهايي كه قيمت آنها به كندي افزايش يافته و نيز كالاهايي كه قيمت آنها به شدت و با سرعت افزايش يافته نيز اختياري ميباشد» كه البته اين موضوع كاملا نادرست ميباشد.
انتخاب «سبد خريد» (كالاها و خدمات) خانوارها بر مبناي نتايج بررسي هزينه خانوارها كه به طور علمي از بين خانوارهاي ساكن در مناطق شهري كشور در يك سال كه سال پايه ناميده ميشود، انتخاب شدهاند، صورت ميگيرد. بدينترتيب كه با مراجعه مستقيم به خانوارها، ريزاقلام هزينه آنها استفسار و سپس به كل خانوارهاي ساكن در هر استان و كل مناطق شهري كشور تعميم داده ميشود تا هزينه خانوارها براي كليه كالاها و خدمات (با هر تعداد و هر نوع) كه در طول سال خريداري و به مصرف رساندهاند مشخص گردد.
با توجه به متوسط هزينه مصرفي خانوارها براي اقلام مختلف، ضريب اهميت (وزن) هر قلم محاسبه ميشود (وزن هر قلم، نسبت هزينه خانوار براي آن قلم به كل هزينه خانوار ميباشد.)
از بين اقلام مصرفي خانوارها مهمترين آنها (از نظر هزينه مصرفي) به عنوان سبد خريد خانوار انتخاب ميشوند. در حال حاضر 310 قلم كالا و خدمت (256قلم كالا و 54 قلم خدمت) مشمول سبد خريد خانوارها ميباشد. هزينه اين اقلام بيش از 85درصد كل هزينه خانوارها را شامل ميگردد. در نتيجه انتخاب سبد خريد اختياري نيست و ارتباطي به افزايش يا كاهش داشتن قيمت اقلام ندارد. بنا به فرمولهاي استاندارد بينالمللي (فرمول شاخص قيمت لاسپيرز) اين سبد و وزن اقلام تا سال پايه بعدي ثابت ميباشد. پس از انتخاب اقلام نظير (اتومبيل، يخچال و ...) هر ماهه از انواع مختلف آنها قيمتگيري ميشود. به طور مثال براي محاسبه شاخص قيمت اتومبيل ابتدا وزن آنها از هزينه خريد اتومبيل توسط خانوار، محاسبه ميشود (هر نوع و به هر تعداد كه خانوارها خريداري كرده باشند) و سپس هر ماهه جهت محاسبه قيمت و تغييرات قيمت اتومبيل از پرفروشترين اتومبيلها نظير پرايد، پژو 206، پژو 405 و سمند قيمتگيري ميشود و با توجه به قيمت و تعداد فروش آنها، تغييرات قيمت قلم «اتومبيل» به صورت موزون براي انواع اتومبيلها محاسبه ميشود. در نتيجه محاسبات مربوط به تغيير قيمت اتومبيل (با مفروضات اشتباه جهت محاسبه تورم) كه تحت جدول همراه با مطلب مندرج در آن روزنامه آمده است، نادرست ميباشد.
در محاسبات ملي از شاخصهاي قيمت متفاوتي از جمله شاخص بهاي توليدكننده (كه كل اقلام توليد شده در اقتصاد كشور را شامل ميشود) و همچنين شاخصهاي قيمت گروهها و اقلام مختلف به عنوان تعديلكننده (deflator) استفاده ميشود. محاسبات مربوط به حسابهاي ملي بر مبناي اطلاعات مربوط به كل توليدات در كل كشور ميباشد و به صورت سليقهاي اقلام توليدي انتخاب نميشود كه بتوانيم هر تعداد اتومبيل و با هر قيمتي را در محاسبات مربوط به توليد ناخالص داخلي لحاظ نماييم. نحوه لحاظ نمودن توليدات در محاسبه توليد ناخالص داخلي با مفروضاتي كه به غلط در جدول همراه با مطلب مندرج در آن روزنامه در مورد چگونگي محاسبه رشد توليد ناخالص داخلي آمده است، نادرست ميباشد.
بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران هر ساله برآوردي از ضرايب اهميت كالاها و خدمات مشمول شاخص تورم به دست ميآورد و چنانچه نتيجهگيري شود كه ضرايب اهميت اقلام شاخص با سال پايه تفاوت معنيداري دارد، اقدام به تجديدنظر در ضرايب اهميت مينمايد.
سال پايه فعلي شاخص تورم سال 1376 ميباشد و به زودي نتايج اين شاخص بر مبناي سال پايه 1383 منتشر خواهد شد و قرار است هر پنج سال يك بار در سال پايه اين شاخص تجديدنظر شود. جهت محاسبه ضرايب اهميت و سبد خريد خانوارها در سال 1383 تعداد 13000 خانوار در مناطق شهري كشور انتخاب شدند و هزينه و اقلام مصرفي خانوارها مورد پرسش قرار گرفت. اقدامات اجرايي تغيير سال پايه از سال 1382 (جهت تعيين چارچوبهاي به هنگام از خانوارها) شروع شد و اين تغيير سال پايه به هيچوجه متاثر از اظهارنظر برخي از روزنامهها در ماههاي اخير نبوده است.
محاسبه اين شاخص با توجه به روشها و فرمولهاي استاندارد بينالمللي كه مورد استفاده همه كشورهاي دنيا نيز ميباشد، انجام ميگيرد.
با توجه به اين فرمولها، سبد خريد و وزن اقلام در سال پايه تعيين ميشود و تا سال پايه بعدي ثابت ميماند. انتخاب اين فرمولها براي محاسبه تورم بدين دليل بوده كه مقايسه اين شاخص در سالهاي مختلف فقط تغيير قيمت را نشان ميدهد و اگر قرار بود كه وزنها در هر سال تغيير يابد، تغييرات شاخص نه تنها تغييرات قيمت بلكه تغييرات مصرف را نشان ميداد كه اين موضوع براي محاسبه شاخص تورم موردنظر نميباشد.
|
شاخص
دنيای اقتصاد
