گفت‌وگو با دكتر نرسي قربان
اجــلاس اوپـك بـا نتيجه صفـــر

فرشيد خاموشي
سقوط قيمت نفت در بازار جهاني پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال‌هاي 1365، 1371 و 1377 تجربه‌اي است كه شهروندان و مسوولان ايراني مزه تلخ آن را چشيده‌اند.

رشد سرسام‌آور قيمت نفت در 3 سال اخير اما اين احساس را پديدار كرده بود كه سقوط قيمت‌ها ديگر تكرار شدني نيست، اما اين اتفاق بار ديگر رخ داده است. چرا قيمت‌ها سقوط كرد؟ اوپك با اين پديده چگونه برخورد خواهد كرد و قيمت نفت در سال آينده در كدام نقطه مي‌ايستد؟ اينها پرسش‌هايي است كه «برآيند» با نرسي قربان، كارشناس برجسته انرژي چند روز پيش از اجلاس وين در ميان گذاشته و اميدوار است پاسخ‌هاي كارشناسانه وي بتواند هشدار و آگاهي براي مسوولان دولتي باشد.
طي يك سال گذشته پديده نادري در بازار نفت روي داده است. مدتي شاهد رشد فزاينده قيمت نفت در بازارهاي جهاني بوده‌ايم و به يكباره اين منحني در جهت عكس قرار گرفت. كاهش غيرمنتظره قيمت نفت را چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟
اين افت غيرمنتظره را به تنهايي نمي‌توان بررسي كرد و به موشكافي آن پرداخت. بلكه بايد در اين بررسي، افزايش سريع قيمت نفت را دخالت داد و اين صعود و نزول را با هم ديد اما مي‌توان عمده‌ترين عامل افزايش قيمت نفت را در ورود پول و سرمايه‌هاي هنگفتي دانست كه به يكباره وارد بازار آينده كالاهاي مختلف و نه صرفا نفت شده بود. برخي متخصصان مالي عنوان مي‌كنند كه حجم ورود پول به بازار آينده كالا در سال 2003 ميلادي حدود 13 ميليارد دلار بود كه اين حجم در سال 2008 ميلادي 20 برابر شد و به 260 ميليارد دلار رسيد. ورود اين پول با مكانيزم تصميم‌گيري كه با پايه‌هاي اقتصادي عرضه و تقاضا كالا همخواني ندارد طي چند ماه گذشته شديد بود و خروج آن شوك جديدي را به بازار كالاها و از جمله نفت وارد كرد.
بنابراين، خروج حجم عظيم پول از بازارهاي كالا در جهان در كاهش قيمت نفت نقش داشته است. خارج كردن اين حجم مالي بزرگ به چه دليل است؟
يكي از عوامل، همين خروج پول از بازار كالا و نفت است كه پس از اتفاقات اخير در بازارهاي مالي جهان روي داد و به تغيير جهت چنين حجم عظيمي از پول منجر شد. عده زيادي كه به دنبال منافع خود بودند و به خروج سرمايه خود مي‌انديشيدند. از سوي ديگر، عده‌اي نيز جاي خود را عوض كرده و فروشنده شدند اين در حالي بود كه عوامل عرضه و تقاضا براي نفت براي محاسبات فوق از اهميت زيادي برخوردار نبود. بنابراين تعداد فروشنده‌ها به يكباره افزايش يافت. پس دليل عمده اين كاهش سريع قيمت به همين مكانيزم‌هاي مالي بازار برمي‌گردد. عوامل ديگري نيز تاثير چشمگيري داشته است. بورس‌هاي بزرگ هنگامي كه قيمت نفت سير صعودي را در پيش گرفت، تدبيري را پياده كردند، اينكه حداقل سرمايه‌ را براي اينكه نفت را به شكل كاغذي در اختيار خريداران بگذارند، بالا بردند. شايد همين عامل شروعي بود براي خروج دارايي‌ها از بازار و فروش موقعيت‌هاي مالي كه در نفت كاغذي وجود داشت.
جداي از اين عواملي كه اشاره كرديد آيا مي‌توان نقش مسائل سياسي و سنگيني كفه آن در فراز و فرودهاي قيمت جهاني نفت را پررنگ‌تر دانست؟
به هر حال، عواملي كه به آن اشاره كردم يك بازي مالي است كه پشت آن مسائل مهمي نيز خوابيده است، همانطور كه سال گذشته باعث شد كه حباب شكل گرفته بر بازار كالا و نفت بالا و بالاتر رود. به تازگي نيز باعث شده اين حباب عكس شده و پايين و پايين‌تر رود. در واقع در زمان صعود فزاينده قيمت نفت، كمبود اين انرژي طي سال‌هاي آتي در جهان حس شده بود و بازارهاي آينده روي آن يك حباب ساخته بودند. اكنون نيز همين است؛ در بازار نفت اينگونه القا شده است كه با اتفاقات ريز و درشت جديد در جهان تقاضا براي نفت در حال پايين آمدن است، در نتيجه آن حباب اين بار بر عكس عمل مي‌كند و سير نزولي دارد.
نقش اوپك در كنترل قيمت نفت چگونه است؟
واكنش‌هاي اوپك در فرآيند بالا و پايين شدن قيمت نفت، در شش ماه گذشته بي‌اثر بوده. در تابستان گذشته، هنگامي كه قيمت‌ها در حال افزايش بود اوپك اعلام كرد توليد خود را اضافه مي‌كند، در همان زمان قيمت نفت افزايش يافت. عكس آن نيز رخ داد؛ قيمت نفت سير نزولي در پيش گرفت و زماني كه به حدود 115دلار رسيد اوپك اعلام كرد، توليد اضافه خود را قطع خواهد كرد ولي قيمت‌ها پايين آمد. البته در كل نمي‌توان نقش اوپك را بي‌تاثير دانست. در واقع آن زمان كه بازار به روند عادي خود بازگشت، تصميمات و نقش اوپك مي‌تواند كارساز باشد.
اعضاي اوپك اجلاس را نيز به همين منظور در حال برگزاري دارند. اين اجلاس نتيجه‌اي خواهد داشت؟
اجلاس اوپك به خودي خود تاثيرش صفر است. تصميماتي كه در اين اجلاس گرفته مي‌شود در واقع اهميت دارد و مي‌تواند موثر باشد. اگر اوپكي‌ها به كاهش توليد خود تاكيد داشته باشند و بازار نيز چنين پيامي را جدي حس كند مي‌توان اميدوار بود كه بازار تكاني خواهد خورد و جلوي روند نزولي قيمت نفت گرفته مي‌شود.
عملكرد اوپك در بحران‌هاي قبلي چگونه بود؟
اوپك يك سازمان دفاعي است. از سال 1960 كه اين سازمان شكل گرفت تا مدت 20 سال نقش اين ارگان را مي‌توان در قامت يك سازمان دفاعي خلاصه كرد. به اين شكل كه شركت‌هاي بزرگ بين‌المللي نفت، با قيمت‌ها بازي مي‌كردند و به صورت يكجانبه قيمت‌ها را بالا و پايين مي‌بردند و در اين برهه بود كه اوپك تشكيل شد تا در مقابل چنين اقداماتي واكنش نشان داده شود و از حقوقش دفاع كند.
به بازار نفت بازگرديم. قيمت نفت ايران براي يك سال آينده چگونه پيش‌بيني مي‌شود؟
قيمت نفت را نمي‌توان پيش‌بيني كرد، اما جهت‌هايي را مي‌توان براي آن ترسيم كرد و به نتايجي رسيد. يك بررسي نشان مي‌دهد كه از سال 2003 به اين‌سو، متوسط قيمت نفت همه‌ساله بالا رفته است. قيمت نفت در سال 2002 حدود 25دلار بود، حال آنكه سال پس از آن به 29دلار رسيد. سال 2004 اين قيمت 38دلار شد و سال 2005 از 55دلار گذشت. در سال 2006 و 2007 نيز به ترتيب 65 و 73دلار را تجربه كرد. بنابراين كمتر از 73دلار براي سال 2008 ممكن نيست. آنچه مسلم است، به نظر مي‌آيد در سال 2008 بيش از90دلار خواهد بود كه حدود 30 درصد نسبت به سال 2007 افزايش نشان خواهد داد.
سرمايه‌گذاري در پروژه‌هاي استخراج نفت نيز چندان چشمگير نيست. اين خود عاملي براي فشار روي قيمت نفت نخواهد بود؟
سرمايه‌گذاري براي اكتشاف و توليد نفت در چندين سال گذشته مناسب با روند تقاضا براي نفت نبوده است و احتمالا با كاهش سريع قيمت نفت و مشكلات مالي جهاني شاهد تغييرات چشمگيري در اين رابطه خواهيم بود و از اين رو فشاري به قيمت نفت در سال‌هاي آينده پيش‌بيني نمي‌شود. تنها كاهش تقاضا به علت ركود اقتصادي جهان مي‌تواند باعث كاهش قيمت نفت شود. از سوي ديگر تئوري رسيدن به قله توليد نفت در جهان طرفداران زيادي دارد و عده‌اي هم معتقدند كه به رغم آنكه ذخاير نفتي در جهان كه نشان دهنده آن نيست كه ما به قله توليد رسيده‌ايم ولي در عمل به علل مختلف از جمله عدم سرمايه‌گذاري‌هاي لازم ظرفيت توليد نفت جهان در نزديكي قله توليد است كه از آن به بعد قدرت توليد به تدريج كم خواهد شد و اگر تغييرات عمده‌اي در تكنولوژي و سرمايه‌گذاري‌ها در ساير فرم‌هاي انرژي صورت نپذيرد شاهد افزايش بيشتر قيمت نفت خواهيم بود.
بنابراين بايد شاهد افزايش دوباره قيمت نفت البته نه به اندازه سابق باشيم؟
به نظر من در درازمدت قيمت نفت بالا خواهد رفت. مگر اينكه اتفاقات خاصي روي دهد و تغييرات عمده‌اي در خاورميانه يا ركود طولاني در اقتصاد جهاني رخ دهد. در غير اين صورت، جهت متوسط سالانه قيمت نفت به سمت بالا است.

   نسخه چاپي      |        بازگشت    |     ارسال خبر به دوستان

وضعیت بازدید از سایت

  کل مراجعین   : 104246870 نفر
  مراجعین امروز  : 155014 نفر