دلالت‌هاي پرتاب فضاپیمای امید

علی سرزعیم
خبر پرتاب فضاپیمای امید در جهان انعکاس زیادی داشته است. اگرچه در جهان سیاست‌زده، تنها انعکاس‌هاي سیاسی قضیه مطرح مي‌شود، اما بی‌تردید ...

این اقدام ایران تحسین جهانیان را به دنبال داشت و نشان داد که ایران به لحاظ تکنولوژی و دانش مهندسی در چه سطح پیشرفته‌ای قرار دارد. ما نیز در عین مباهات به این موفقیت و تبریک بابت آن، به این سوال مي‌پردازیم که چگونه انجام چنین موفقیت و موفقیت‌هايي همانند آن امکان‌پذیر گردیده است. تردیدی نیست که این موفقیت در زنجیره‌ای از موفقیت‌هايي است که در دهه‌هاي اخير در عرصه تحقیقات پزشکی و تکنولوژیک بروز کرده است. توفیقات فوق‌الذکر حکایت از پیشرفت چشمگیر ایران در دو عرصه پزشکی و مهندسی دارد به نحوی که مي‌توان ادعا کرد در این دو زمینه خاص، ایران موقعیت ممتاز و اول را در خاورمیانه دارد.
به رغم این موقعیت ممتاز، اما تبلور مادی و اقتصادی آن چندان ملموس نیست. به عنوان مثال در حالی‌که سطح خدمات پزشکی در ایران بسیار بالا است، اما میزان جذب بیماران از خارج از کشور و کشورهای منطقه بسیار اندک است و هنوز افراد توانمند در منطقه برای درمان خود راهی کشورهای غربی مي‌شوند، در حالی‌که همان خدمات پزشکی را مي‌توانند در ایران با هزینه بسیار کمتر به‌دست آورند. در سطح مهندسی نیز وضع به همین شکل است. شرکت‌هاي خدمات مشاوره مهندسی در ايران رشد مطلوبی داشته‌اند، اما صادرات خدمات مهندسی ایران بسیار نازل است و این توان بالای مهندسی نمی‌تواند به خوبی به رشد اقتصادی ترجمه شود.
وجود توان بالای مهندسی و پزشکی از یک سو و ضعف در صادرات خدمات پزشکی و مهندسی از سوی دیگر،حکایت از وجود یک حلقه مفقوده در این بین دارد که مانع مي‌شود امتیازات و قابلیت‌هاي مذکور به یک منفعت اقتصادی چشمگیر تبدیل شود. به نظر مي‌رسد که حلقه مفقوده مذکور ضعف دیپلماسی خارجی و ضعف سیاست‌گذاری اقتصادی باشد. دیپلماسی خارجی ایران نتوانسته است تصویری از ایران را در مردم منطقه و خارج از کشور ایجاد کند که آنها را برای خرید خدمات پزشکی و مهندسی به سمت ایران سوق دهد که تفصیل این مساله را به اهل فن در این زمینه واگذار مي‌کنیم.
عامل دیگر ضعف سیاست‌گذاری‌هاي اقتصادی است که در بهترین حالت مي‌توان گفت مشوق رشد صادرات خدمات مذکور نگردیده است. در این بین سیاست‌هاي ارزی نقشی کلیدی را ایفا مي‌کند که با توجه به نگاه درونگرایانه موجود، عدم رشد قابل توجه صادرات خدمات مهندسی طبیعی و قابل پیش‌بینی است. نکته جالب توجه و تکان‌دهنده این است که کشور همسایه، ترکیه، به‌رغم اینکه به لحاظ دانش مهندسی و پزشکی از ایران جلوتر نیست اما به دلیل سیاست‌هاي صنعتی، اقتصادی و دیپلماتیک بهتر، درآمد بیشتری از این محل کسب مي‌کند. سوال دیگری که به ذهن متبادر مي‌گردد این است که چرا چنین موفقیت‌هايي در عرصه‌هاي مهندسی و پزشکی به تناوب ظاهر مي‌شود؟ تردیدی نیست که به دلیل جو حاکم بر فرهنگ ایرانی و سیاست‌گذاری‌هاي دولت، حداقل در سی سال گذشته بهترین استعدادهای کشور جذب رشته‌هاي مذکور شده‌اند و دانشگاه‌هاي ایران به لحاظ سطح آموزشی در رشته‌هاي پزشکی و مهندسی در سطح بسیار بالایی قرار گرفته‌اند. در حالی‌که دانشکده‌هاي علوم اجتماعی و اقتصاد در ایران کماکان عقب مانده هستند و جذب استعدادهای درخشان در این حوزه‌ها کمتر است. طبیعی است که پیامد پمپاژ مستمر استعدادها به یک عرصه خاص نهایتا منجر به رشد و پیشرفت در آن عرصه گردد. از سوی دیگر به دلیل ماهیت حوزه‌هاي مهندسی، اختلافات فرهنگی زمینه بروز کمتری داشته است. به همین دلیل دستگاه‌هاي دولتی به راحتی از دانش و تجربیات افراد مختلف در کشور با سلایق فرهنگی گوناگون استفاده کرده‌اند در حالی‌که در حوزه علوم اجتماعی اینگونه نیست. همواره بخشی از متخصصان کشور در حوزه‌هاي مختلف علوم انسانی و اجتماعی به‌خصوص اقتصاد با برچسب‌هاي مختلف مورد بی‌مهری قرار گرفته و از دانش و تخصص آنها استفاده نشده است. این در حالی است که اهمیت مسائل اجتماعی و اقتصادی به مراتب بیشتر از مسائل فنی و تکنولوژیک است. به خاطر بیاوریم شوروی سابق را که دارای بهترین متخصصان در عرصه فضانوردی و طراحی موشک بود، اما نهایتا به دلیل سیاست‌هاي اقتصادی نامناسب فروپاشید. حفظ تورم پایین، ایجاد رشد مستمر و ماندگار، افزایش تدریجی درآمد سرانه، کاهش بیکاری و کاهش نابرابری اقتصادی به همراه ایجاد فضای مطلوب اجتماعی برای زیستن (یعنی نبود تبعیض، فقر و بزهکاری در جامعه و ...) اموری هستند که رضایت از زندگی را در میان توده شهروندان تزریق مي‌کند که به مراتب مهم‌تر از نوآوری‌هاي تکنولوژیک هستند. متاسفانه موفقیت‌هاي اجتماعی و اقتصادی همانند پیشرفت‌هاي تکنولوژیک کاملا ملموس و قابل تصویر کردن نیستند. لذا به اشتباه کم‌اهمیت‌تر قلمداد مي‌شوند در حالی‌که مهمتر از پیشرفت‌هاي تکنولوژیک مي‌باشند. به امید روزی که سیاست‌هاي اقتصادی و اجتماعی در کشور در مسیر درستی قرار گیرد.

   نسخه چاپي      |        بازگشت    |     ارسال خبر به دوستان

وضعیت بازدید از سایت

  کل مراجعین   : 104256794 نفر
  مراجعین امروز  : 164414 نفر