گزارش بانک جهانی از چالش‌‌های بانکداری کشور‌های اسلامی

ترجمه: مجتبی شهبازی
اگر چه امروزه بانك‌‌های اسلامي‌از لحاظ کمي‌رشد قابل ملاحظه‌اي داشته‌اند، اما میانگین حجم دارایی‌‌هایشان در مقایسه با بانك‌‌های سایر کشور‌های توسعه یافته دنیا بسیار کمتر است.

از ابتدای سال 2001 تاکنون هیچ بانک اسلامي ‌در میان 100 بانک برتر دنیا وجود نداشته است.
بیش از 60‌درصد بانك‌‌های اسلامي ‌کمتر از پانصد میلیون دلار دارایی دارند که‌اين مقدار در مقایسه با سایر بانك‌‌های برتر دنیا در حد پایین‌ترين میزان سرمایه و دارایی معمول مي‌باشد.
به طوری که از لحاظ رده‌بندی و رتبه‌بندی دارایی‌‌های تمامي‌ بانك‌‌های اسلامي‌کمتر از دارایی‌‌های هر یک از شصت بانک برتر دنیا است.
و به بیانی اندازه و حجم دارایی‌‌های بزرگترین بانک اسلامي ‌به اندازه کمتر از یک‌ درصد دارایی بزرگ‌ترین بانک دنیا مي‌باشد
موسسات مالی برتر دنیا در مقایسه با بانك‌‌های اسلامي ‌با توجه به سطح فعالیت‌‌ها، مقیاس اقتصادی‌، امکانات و توانایی‌‌ها‌، کارایی سازمانی و سطح پایین هزینه‌‌های سرمایه‌گذاری پتانسیل بسیاری برای پیشرفت و کسب سود دارند.
نقدینگی
بانك‌‌های اسلامي‌در حال حاضر به دلیل مجموعه‌‌های از عوامل كه شامل ابزار‌های سنتی و ناکارآمد و محدودیت در ارائه خدمات مالی جهت رشد مي‌باشد، در بلند مدت با مشکلاتی همراه خواهند شد.
یکی از دلایل و عواملی که موجب‌اين عقب ماندگی مي‌باشد، کمبود بازار برای ارائه خدمات و معامله دارایی‌‌های مالی بانک است و عامل دیگر اينكه جایگاهی جهت امنیت بخشیدن به دارایی‌‌های مالی بالقوه خود ندارند. به عبارت دیگر، کمبود بازار‌های مالی ثانویه گسترده و کارآمد و فقدان بازار‌های نقدینگی جهت گسترش بخشیدن فعالیت‌ها و عدم وجود مدیریت استراتژیک پرتفولیو باعث‌اين امر شده است.
با توجه به‌اينکه در بلند مدت، رشد در بانك‌‌های اسلامي‌مشاهده شده، اما ‌اين رشد در صورتی ادامه دار خواهد بود که در بازار‌های ثانویه مالی رشد و توسعه قابل ملاحظه‌اي داشته باشند و نیز در ارائه خدمات مالی متنوع از جمله محصولات مالی با قابلیت تسهیم ریسک‌، رشد و توسعه داشته باشند.
امکانات و توانایی‌‌های محدود
با توجه به فقدان و کمبود بازار‌های وام، در حال توسعه بودن بازار‌های سهام و با وجود کمبود بازار‌های فرعی پیش‌بینی مي‌شود واسطه‌‌های مالی نقش حساس و تعیین کننده‌اي در بازار خدمات بانک‌‌های اسلامي ‌داشته باشند. (مهمترین دستاورد‌ اين واسطه‌‌ها هدایت جریان مداوم و به نسبت کم هزینه منابع مالی از پس‌اندازکنندگان به سوی مصرف‌کننده نهایی یا سرمایه‌گذار است.)
واسطه‌‌های مالی تنها منبع اصلی سرمایه و عامل کاهش ریسک نیستند‌، اما در عین حال، انتظار مي‌رود که واسطه‌‌های مالی ‌اين مسوولیت را برعهده بگیرند.
افق و آينده تغییرات در مسائل مالی و اعتباری در جهان بیانگر آن است که بانك‌‌های اسلامي‌ مي‌بایست در ساختار خود بازنگری داشته باشند و نیز سرمایه‌گذاران و سهامداران خود را متقاعد به تغییر رویکرد كنند.‌ اين بانک‌‌ها نیازمند آن هستند که پا را فراتر از اصول و روش‌های سنتی خود بگذارند.
طی مطالعه‌اي که اخیرا به روی سطح توسعه پولی و مالی چندین کشور خاورمیانه انجام شده به ‌اين نتایج رسیده‌اند که کلیه کشور‌های ‌اين حوزه محیط صنعتی ضعیفی دارند و بالطبع آن بخش پولی و مالی ضعیف و ناکارآمدی نیز نیز دارند که نشانگر رابطه مستقیم بین توسعه بخش صنعت و بخش پولی و مالی مي‌باشد.
بانکداری متمرکز
بانك‌‌های اسلامي‌تمایل زیادی به تمرکز بر پس‌انداز‌ها یا دارایی‌‌ها دارند. آنها اغلب به تعداد کمي‌از بخش‌‌های انتخابی متمرکز مي‌شوند و از رقابت مستقیم اجتناب و دوری مي‌کنند؛ به عنوان مثال ممکن است یک بانک اسلامي ‌در تامین منابع مالی سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی متخصص باشد؛ در حالی که بانک دیگری ممکن است همین رویکرد را در آن بخش داشته باشد؛ در حالی که هیچ کدام از‌اين دو بانک تلاشی در جهت رقابت و تنوع بخشیدن به سایر بخش‌های اقتصادی ندارند. این رویکرد بانك‌‌های اسلامي ‌را در مقابل شوک‌‌های دوره‌اي در بخش‌‌های ویژه و خاص آسیب‌پذیرتر مي‌سازد. اتکا بر روی تعداد کمي‌از بخش‌ها (کمبود تنوع) بانک‌‌های اسلامي‌را در مقابل رقبای خود در سایر کشور‌ها که به طور بهتری در مقابل ‌اين چالش‌ها تجهیز شده‌اند، آسیب‌پذیرتر مي‌سازد. این تمرکز بر روی پس‌انداز‌ها یا دارایی‌‌ها نشان‌دهنده نوعی از کمبود تنوع ابزار‌های مالی مي‌باشد که موقعیت شان را در مقابل ریسک آسیب‌پذیرتر مي‌کند.
دارایی‌‌های بانک‌‌های اسلامي ‌بر روی تعداد کمي‌از محصولات و خدمات مالی متمرکز شده است. از لحاظ تخصیص منابع در بانک‌‌های اسلامي‌میانگین فعالیت‌‌های تامین مالی و سرمایه گذاری بانك‌‌های اسلامي عمدتا به ‌اين شکل است که تجارت (32‌درصد)، صنعت (17‌درصد)، املاک و مستغلات (16‌درصد)، خدمات (12‌درصد)، کشاورزی (6‌درصد) و دیگر موارد (17‌درصد).
بانک‌‌های اسلامي‌ به طور مطلوبی از منافع حاصل از قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی و منطقه‌اي مناسب خاورمیانه و تنوع در خدمات، استفاده نمي‌برند.
در حال حاضر، ‌اين بانك‌‌ها به شدت روی حفظ روابط خوب با صاحبان حساب‌های معتبر (سپرده‌گذاران بزرگ) متکی هستند.
اگر چه‌اين روابط مي‌تواند طی دوران بحران محک‌زده شود؛ به طوری که در همین دوران‌های سخت بازار است که سپرده گذاران بزرگ گرایش پیدا مي‌کنند که وفاداریشان را نادیده گرفته و منابع و سپرده‌‌های خود را به موسسات مالی بزرگ منتقل مي‌کنند؛ زیرا آن‌ها مي‌دانند که در ‌اين صورت منافعشان بیشتر خواهد شد.
از دست دادن سپرده‌گذاران بزرگ و اصلی منجر به بالا رفتن ریسک جانشینی مي‌شود. ریسک جانشینی به موقعیتی مربوط مي‌شود که در حالت رقابتی‌،‌ اين بانك‌‌ها به سپرده‌گذاران اصلی خود نرخ بازده بالاتری را نسبت به حالت معمولی در قرارداد‌هایشان پرداخت مي‌کنند؛ ‌اين به معنی صرف نظر کردن از قسمتی از سود صاحبان سهام است که ‌اين عمل به طور غیرمستقیم روی سرمایه بانک تاثیر منفی مي‌گذارد.
بانك‌‌های اسلامي‌ با تنوع بخشیدن به سپرده‌گذارانشان مي‌توانند ریسکشان را کاهش دهند. با تغییر روش‌های بانکداری و ارائه خدمات بانکداری‌ اينترنتی مي‌تواند به درجه بالایی از گسترش حیطه جغرافیایی تحت ارئه خدمات دست یابند.
مدیریت ریسک ضعیف و ساختار و نظام دولتی
تحقیقات نشان داده است که ضعف‌‌ها و آسیب‌پذیری بانك‌‌های اسلامي ‌ناشی از مدیریت ریسک و نقش دولت‌‌هایشان است.ریسک عملیاتی که در اثر ناکامي‌و ضعف سیستم‌‌ها، فرآیند‌ها و روند‌های سازمانی تنها بخشی از نگرانی‌‌ها مي‌باشند.
فرآیند کنترل‌‌های داخلی ضعيف ممکن است منجر به افزایش ریسک عملیاتی و در نهایت از دست دادن پتانسیل‌‌ها ‌شود.
مسائل مربوط به رابطه دولت و بانك‌‌های اسلامي ‌نیز به اندازه سرمایه‌گذاران‌، قانون‌گذاران و صاحبان سهام مهم است. قواعد و مقررات دینی نیز چالش‌های خاص خود را برای فعالیت موسسات مالی اسلامي‌ دارد؛ البته مسائل مربوط به منابع انسانی از قبیل کیفیت مدیریت، مهارت‌‌های فنی و حرفه‌اي‌گری نیز تعیین کننده مي‌باشد.
منبع: www-wds.worldbank.org

   نسخه چاپي      |        بازگشت    |     ارسال خبر به دوستان

وضعیت بازدید از سایت

  کل مراجعین   : 104241357 نفر
  مراجعین امروز  : 149548 نفر