|
تعداد مشاهده : 361 بار
کد خبر :
DEN-
70983
تاريخ
چاپ :
پنجشنبه 26 مهر 1386
|
نظری برساختار قرضالحسنه در ایران؛ نارسايیها و راهکارها
تهيه و تنظيم: محمد رضا غفوری
«من ذا الذی یقرض ا... قرضا حسنا فیضا عفه له وله اجر کریم»
«آن کیست که به خدا قرض نیکو دهد تا خدا براو چندین برابر گرداند وپاداشی با لطف وکرامت، او را عطا فرماید.»
|
در قرآن کریم حداقل بارها بطور مستقیم به قرضالحسنه اشاره شده و به قرضدهنده بشارت اجر و پاداش الهی داده است.
دین مبین اسلام با برانگیختن انگیزههای معنوی در صدد تنظیم رفتار مادی افراد براي رفع نیازهای اقتصادی بوده است تا جايی که قرضالحسنه در مقام پاداش از صدقه پیشی میگیرد. در این موضوع سخن امام صادق (ع) جای تامل دارد که فرمودند:
«برای من محبوب تر است که مالی را قرض دهم تا آن را صدقه بدهم». (ح عاملی بی تا: ج 13 ص 68 و ج55)
جالب آنکه این ترغیب یک طرفه نیست و شارع مقدس همانگونه که جامعه را به قرض دادن تشویق میکنند، قرض گیرنده را نیز تشویق میکنند تا آن را به موقع عودت دهد.
به کارگیری صحیح و توسعه فرهنگ قرضالحسنه در جامعه به طور حتم براي رفع نیازهای مادی از افراد و ریشه کن نمودن فقر از جامعه اسلامی است و این خود یکی از اهداف نظام اقتصاد اسلامی میباشد.
تعریف:
عقد قرضالحسنه براساس ماده 15 آيیننامه فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا: «قرض عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین (قرضدهنده) مقدار معین از مال خود را به طرف دیگر (قرضگیرنده) تملیک میکند که قرض گیرنده مثل آن را در صورت عدم امکان قیمت به قرض دهنده رد مینماید.»
مطابق ماده 648 قانون مدنی «قرضالحسنه عقدی است که به موجب آن احدی از طرفین مقدار معینی از مال خود را به طرف دیگر تملیک میکند تا طرف مزبور؛ مثل آن را از حیث مقدار و وصف رد مینماید و در صورت تعذر رد مثل قیمت یوم الرد را بدهد.»
براساس فقه اسلامی در عقد قرضالحسنه هر گونه شرطی که متضمن دریافت سود يا فایدهای مازاد بر مبلغ قرض داده شده باشد، باطلكننده عقد به حساب میآید. البته شخص قرض گیرنده میتواند، بنا به میل و تشخیص خود به جهت فایدهای که از قرض برده است، مبلغی مازاد بر مبلغ قرض به فرد قرض دهنده بدهد. ولی این چنین مازادی را نباید در عقد قرض شرط کرد.
این گونه مازادها در سیستم موجود در موسسات مالی و بانکهاي کشور، جایزه نامگذاری شده است و همه ساله مقدار متشابهی جوایز حسابهای قرضالحسنه به سپردهگذاران پرداخت میشود.
در نظام بانکی کشور، سپردهگذاری قرضالحسنه و سپرده سرمایهگذاری وجود دارد. در عقد قرضالحسنه رابط سپردهگذار و بانک، عقد قرض و در سایر سپردهها براساس وکالت میباشد.
براساس قرارداد وکالت، بانک رقمیرا به عنوان حقالوکاله دریافت میکند و بقیه به سپردهگذار تعلق ميگيرد. در این عقود نرخ ثابتی وجود ندارد و کاملا علیالحساب است.
بر همین اساس، بانکها موظفند ابتدای سال مالی خود میزان حقالوکاله را به اطلاع همه مشتریان خود برسانند. هدف از بیان نکته اخیر، موضوعی درباره تغییر نگرش به بحث قرضالحسنه است که در ادامه مقاله به آن اشاره خواهد شد.
کسب درآمد و سود از خصیصههای فطری انسان است. دین مبین اسلام نه تنها با سود مشروع مخالفت نکرده، بلکه آن را تایید و تشویق نموده است. عقود اسلامی به ویژه عقود با بازده یکی از راههای پیشنهادی اسلام برای پاسخگويی به این نیاز است ولی باید توجه داشت، به دليل نيازهاي ضروري كه منشا آن ميتواند امور عادي و اجتماعي باشد مواردي وجود دارند كه وام گيرنده توانايي پرداخت سود را ندارد. به همين دليل حس همياري و تعاون كه ناشي از اجتماعي بودن انسان است، افراد توانگر را
بر ميانگيزد تا درصدد رفع اين نيازها برآيند. قرضالحسنه در چنين مواردي بهترين و كاراترين ابزار است.
قرضالحسنه در ایران
براي بررسی این موضوع به دو بخش عمده صندوقهای قرضالحسنه و موسسات اعتباری و بانکها میپردازیم.
- صندوقهای قرضالحسنه
مطالعه صندوقهاي قرضالحسنه موجود در كشور نشان ميدهد كه اين صندوقها به سه گروه عمده زير تقسيم ميشوند؛
گروه اول: صندوقهاي قرضالحسنه محلي
در اين صندوقها اعضاء همديگر را ميشناسند و به يكديگر اعتماد دارند، مانند صندوقهاي قرضالحسنه فاميلي، صندوقهاي موجود در مساجد و ادارات. در اين صندوقها معمولا افراد نيكوكاري وجود دارند كه وجوه مازاد بر نيازشان را در يكجا جمع كرده به صورت قرضالحسنه در اختيار نيازمندان قرار ميدهند و غالبا فعاليتي روشن دارند و تخلفات در حداقل ممكن است. بهترين ساختار براي اين صندوقها همين وضع موجودشان است.
گروه دوم: صندوقهاي قرضالحسنه كوچك
اين صندوقها كه غالبا يك يا چند شعبه محدود دارند، اقدام به افتتاح سپرده پسانداز براي ساكنان يك خيابان يا شهر ميكنند و از محل مانده آن سپردهها، وام قرضالحسنه اعطا ميكنند. بهترين وضعيت براي اين صندوقها آن است كه با تصويب قوانين لازم، مسائل زير مشخص شود:
- مراجع ذيصلاح براي اعطا مجوز فعاليت و ابطال آن در صورت تخلف؛
- حوزه فعاليت صندوق در بخش تجهيز و تخصيص منابع؛
- مراجع ذي صلاح براي نظارت و كنترل عملكرد صندوق،
- حداقل ذخاير احتياطي؛
- حداكثر كارمزد قرضالحسنه اعطايي.
در اين راستا، با توجه به تاثير عملكرد صندوقهاي قرضالحسنه بر متغيرهاي پولي، پيشنهاد ميشود بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران به عنوان مرجع ذيصلاح براي صدور، ابطال مجوز، نظارت و كنترل فعاليت صندوقها قانوني را تصويب كند تا صندوقها مجاز باشند از طريق افتتاح حساب پسانداز قرضالحسنه به تجهيز منابع اقدام كنند، سپس با كسر درصدي به عنوان ذخاير احتياطي باقي مانده منابع را به صورت قرضالحسنه در اختيار متقاضيان قرار دهند و براي پوشش هزينههاي عملياتي، كارمزد دريافت كنند و انجام دادن هر نوع فعاليت اعتباري ديگر و خريد و فروش اموال غير منقول از محل منابع سپرده ممنوع باشند.
گروه سوم: صندوقهاي قرضالحسنه بزرگ
صندوقهايي كه به صورت گسترده اقدام به افتتاح حساب سپرده براي مشتريان ميكنند، دفترچه پسانداز در اختيار آنان قرار ميدهند و محدوديت خاص در جذب سپرده ندارند و شعب متعدد در يك شهر يا شهرهاي مختلف دارند و در موارد زيادي مشاهده ميشود كه فراتر از عمليات قرضالحسنه به فعاليتهاي بانكي و سرمايهگذاري ميپردازند. بهترين وضعيت براي اين صندوقها آن است كه علاوه بر تصويب قوانين لازم كه در صندوقهاي قرضالحسنه كوچك بيان شد، دولت و بانك مركزي در جهت نهادينه شدن سنت نيكوي قرضالحسنه و گسترش آن از صندوقهاي قرضالحسنه بزرگ حمايت كند و آنها را به عنوان موسسه پولي معتبر و به اسم «موسسه قرضالحسنه» به رسميت بشناسد. براي رسيدن به اين منظور، طرح زير به اين موسسهها پيشنهاد ميشود.
موسسههاي قرضالحسنه
همانطور كه از اسم اين موسسهها پيداست بر اساس قرارداد قرضالحسنه به شرح زير به تجهيز و تخصيص منابع اقدام خواهند كرد:
تجهيز منابع
سپردهگذاران اين موسسهها آن گروه از مردم خير خواهند بود كه به قصد مشاركت در ثواب قرضالحسنه در موسسهها سپردهگذاري ميكنند. اين موسسهها ميتوانند دو نوع حساب سپرده داشته باشند:
1. سپرده حوالهاي قرضالحسنه
اين حساب به مشترياني مربوط ميشود كه قصد دارند، علاوه بر استفاده از خدمات حساب
حواله اي مانده سپرده آنها در رفع مشكل مالي نيازمندان قرضالحسنه داده شود. توضيح اين كه در حساب حوالهاي همانند حساب جاري بانكها، صاحب سپرده هم خودش ميتواند از موجوديش برداشت كند و هم ميتواند كسي را حواله كند. با اين تفاوت كه قانون چك شامل اين حوالهها نميشود و صاحب حساب، تنها با فرض موجودي، حواله صادر ميكند.
2. سپرده پس انداز قرضالحسنه
اين حساب به مشترياني مربوط ميشود كه قصد دارند، علاوه بر حفظ و نگهداري وجوهشان در يك جاي مطمئن، مانده پساندازشان براي رفع مشكل مالي نيازمندان قرضالحسنه داده شود.
موسسههاي قرضالحسنه، سپرده مشتريان را به عنوان قرضالحسنه تحويل ميگيرند و متعهد ميشوند عندالمطالبه به آنها برگردانند. به اين حسابها سود و بهرهاي پرداخت نميشود و در حقيقت صاحبان حساب، ارزش زماني پولشان را به نيازمندان انفاق ميكنند و ثواب اخروي ميبرند.
تخصيص منابع
موسسههاي قرضالحسنه منابع حاصل از سپردههاي حوالهاي و
پس انداز را پس از كسر سپرده قانوني و ذخيره احتياطي (طبق ضوابط بانك مركزي)، به صورت قرض الحسنه در اختيار نيازمندان قرار ميدهند و به اقساط از آنها پس ميگيرند. اين موسسهها ميتوانند براي تامين هزينهها از متقاضيان قرضالحسنه، كارمزد واقعي دريافت كنند.
ضوابط اجرايي
اولا. از آنجا كه در طرح پيشنهادي موسسههاي قرضالحسنه زير نظر بانك مركزي و با رعايت سپرده قانوني و ذخاير احتياطي و بر اساس سياست پولي فعاليت خواهند كرد، ميتوان با تغيير قوانين موجود به اين موسسهها اجازه افتتاح حساب حوالهاي داد تا بتوانند حداقل به اندازه پوشش دادن سپرده قانوني از مزيت خلق پول استفاده كنند.
ثانيا. با وجود چنين موسسههايي سازمانهاي دولتي و خصوصي كه به صورتهاي مختلف به كاركنان و مراجعين قرضالحسنه ميدهند، ميتوانند از طريق اين موسسهها اقدام كنند.
ثالثا، دولت كه همه ساله براي حمايت از اقشار آسيبپذير و جبران خسارت حوادث غير مترقبه وجوهي را به عنوان قرضالحسنه اعطا ميكند، ميتواند از طريق اين موسسهها اقدام كند.
اوراق قرضالحسنه
برخي از سازمانها و موسسههاي دولتي كه در زمينه حمايت از اقشار آسيبپذير جامعه فعاليت ميكنند، مانند كميته امداد امام خميني، سازمان بهزيستي و... ميتوانند براي جذب وجوه نيكوكاران اقدام به انتشار اوراق قرضالحسنه كرده، از طريق صندوقها و موسسههاي قرضالحسنه بين مردم توزيع كنند، سپس منابع حاصل از اين اوراق را از طريق همان صندوقها و موسسهها به متقاضيان نيازمند، وام قرضالحسنه دهند.
برخورداري از اجر معنوي اعطاي قرضالحسنه، سهولت تبديل به پول نقد اوراق، امكان واگذاري به ديگران و اختصاص جوايز معنوي به صورت قرعهكشي به دارندگان اوراق موجب ميشود، افراد زيادي به جاي نگهداري پول نقد، اوراق قرضالحسنه نگهداري كنند.
- موسسات اعتباری و بانکها
كشور ما پس از انقلاب اسلامي تنها كشوري بود كه نظام بانكداري اسلاميرا در كل نظام بانكي پياده كرده است و قانون عمليات بانكي بدون ربا از ابتداي سال 1363 در كشور اجرا شد. درحالحاضر انواع سپردهها در نظام بانكداري ايران به سه دسته تقسيم میشود.
-سپرده قرضالحسنه جاري
- سپرده قرضالحسنه پسانداز
- سپرده سرمايهگذاري مدتدار
به سپردههاي پسانداز به غير از نظام بانكداري اسلامي عموما بهره تعلق ميگيرد، ولي در بانكداري بدون ربا پرداخت بهره ممنوع است، اما براي تشويق سپردهگذاران، اولويتها، امتيازها و جوايزي در نظر گرفته شده است. اين جوايز كه بدون تعهد قرار قبلي پرداخت ميشود، از طريق قرعه بين صاحبان حساب توزيع ميشود. اطلاق سپرده قرضالحسنه به اين حسابها در بانكداري بدون ربا به اين سبب است كه صاحبان سپرده علاوه بر حفظ و نگهداري وجوه، قصد مشاركت در اجراي معنوي اعطاي قرضالحسنه را دارند.
در ماده 3 آييننامه فصل 2 قانون عمليات بانكي بدون ربا به بانكها اجازه داده شده كه امتيازات ذيل را كه نوع، ميزان، حداقل و حداكثر آن به تصويب شوراي پول و اعتبار خواهد رسيد، به سپرده اعطا كنند.
1) اعطاي جوايز غيرثابت نقدي يا جنس
2) تخفيف يا معافيت از پرداخت كارمزد خدمات بانكي
3) دادن حق تقدم براي استفاده از تسهيلات بانكي
ماهيت سپرده قرضالحسنه جاري و قرضالحسنه پسانداز، عقد قرض است و مطابق مفاد عقد قرض، مالكيت وجوه به بانك منتقل ميشود. اين انتقال مالكيت، اختياراتي را براي بانك پديد ميآورد كه آثارش در تخصيص اين منابع ظاهر ميشود، به اين ترتيب كه بانكها با لحاظ كردن ذخاير قانوني و احتياطي، بخشي از اين وجوه را به اعطاي وام قرضالحسنه اختصاص داده، بخش ديگر را از طريق ساير عقود بانكي به كار گرفته، كسب سود ميكنند. ماده 5 دستورالعمل اجراي قرضالحسنه اعطايي بانكها نيز به طور ضمني اين موضوع را پذيرفتهاند، به طوري كه بانكها مجاز شدهاند حداكثر 10درصد از كل تسهيلات اعطايي سالانه خود را در قالب قرضالحسنه بپردازند، مشروط به اين كه از جمع كل سپردههاي پسانداز قرضالحسنه تجاوز نكند.
سپرده سرمايهگذاري مدت دار مطابق قانون عمليات بانكداري بدون ربا، ماهيت اينگونه حسابهاي وکالت است. به اين جهت اين منابع به مالكيت بانك در نميآيد و بانكها ملزمند در جايگاه وكيل سپردهگذاران عمل كرده، سپردههاي اين حساب را در قالب عقود اسلامي به گونهاي به كار گيرند كه بيشترين منافع را براي موکلان خود حاصل كند.
سود حاصله از محل اين منابع با رعايت سهم بانك پس از كسر هزينهها و حق وكالت بين صاحبان اينگونه سپردهها تقسيم ميشود.
در راستای اعطاي تسهيلات به متقاضيان، بانكها بخشي از وجوه خود را به اين امر اختصاص ميدهند. براساس ماده 16 آييننامه فصل سوم قانون عمليات بانكي بدون ربا تسهيلات قرضالحسنه در موارد ذيل پرداخت ميشود.
- تامين وسايل و ابزار و ساير امكانات لازم براي ايجاد كار جهت كساني كه فاقد اينگونه امكانات هستند، در شكل تعاوني
اعطاي قرضالحسنه طبق ماده 2 دستورالعمل اجرايي به شركتهاي تعاوني توليدي و خدماتي به منظور ايجاد كار اختصاص مييابد.
- كمك به امر افزايش توليد با تاكيد به توليدات كشاورزي دامي و صنعتي، اعطاي قرضالحسنه به كارگاهها و واحدهاي توليدي متعلق به اشخاص حقيقي و حقوقي به منظور كمك به افزايش توليد در موارد ذيل اختصاص مييابد.
1 - توسعه كارگاهها و واحدهاي توليدي كوچك در شهرهاي كوچك و روستاها
2 - راهاندازي كارگاهها و واحدهاي توليدي راكد
3 - جلوگيري از توقف كارگاهها و واحدهاي توليدي موجود
4 - در مواردي كه تامين نياز كارگاه يا واحد توليدي از طريق ساير تسهيلات امكانپذير نيست
5 - ايجاد كارگاه و واحدهاي توليدي كوچك در شهرهاي كوچك و روستاها
6 - ايجاد تسهيلات براي اشخاصي كه در بخش كشاورزي به فعاليت اشتغال دارند و به علت بروز عوامل نامساعد طبيعي نظير سيل، زلزله، يخبندان، گرما، آفات نباتي و ساير موارد اضطراري مشابه، دچار زيانشده باشند، البته واحدهاي توليدي در اين بخش از اولويت برخوردارند.
- رفع نيازهاي ضروري
اعطاي قرضالحسنه جهت رفع نيازهاي ضروري اشخاص حقيقي همچون:
- هزينههاي ازدواج
- درمان بيماري
- تهيه جهيزيه
- تعمير و تامين مسكن
- كمك هزينه تحصيلي
- كمك براي ايجاد مسكن در روستا
- رفع نيازهاي متفرقه
نظام قرضالحسنه کشور و نقاط ضعف
- نبود هماهنگی کامل با فرهنگ عمومی و باورهای جامعه، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی سعی بر آن شد تا مقررات حاکم بر موسسات مالی و بانکها منطبق با موازین اسلام باشد و در سایه این تلاش، استقبال نسبی مردم جلب شد به گونهای که با وجود مشکلات گوناگون، بانکها و صندوقهای قرضالحسنه با رشد واقعی منابع مواجه شدند. لیکن هنوز این موسسات و بانکها با انطباق کامل با موازین شرعی فاصله دارند و به همین جهت برای بسیاری از مردم و به ویژه متدینین، محل مناسبی برای سرمایهگذاری نبوده و به نظر ایشان معاملات این موسسات شبهربوی میباشد.
- عدمتوجه به ماهیت اصلی قرضالحسنه
با توجه به حضور بانکهای دولتی و خصوصی و قریب به 7000 صندوق قرضالحسنه و موسسات مالی و اعتباری در کشور متاسفانه کمتر به اشاعه فرهنگ اصیل قرضالحسنه براساس موازین اسلام توجه شده و با راهاندازی برنامههای سنگین تبلیغاتی برای بیشتر مردم فضای بختآزمایی شکل گرفته و دریافت جایزه و هدیه از این موسسات بر انجام امر خیر و شرکت در یک کار خداپسندانه سایه افکنده است.
- عدم توجه به آموزش عمومی
یکی دیگر از نارسايیهای نظام قرضالحسنه عدم آموزش و اطلاعرسانی لازم به مردم و مشتریان در خصوص جایگاه و نقش قرضالحسنه در جهت ارتقاي اقتصاد جامعه اسلامی و از بین بردن فقر، آثار مثبت قرضالحسنه در ایجاد جامعه سالم، جلب مشارکت مردمی در ایجاد اشتغال، کارآفرینی، حل مشکلات جوانان، حل مشکل ازدواج، رفع معضلات زندگی و دهها اثر مثبت دیگر همچنین نحوه عمل و به کارگیری منابع جمع شده در این مسیر و نقشی که مردم در این راه داشتهاند، ميباشد.
- تطابق هدایا و جوایز
چیزی که مهم است آنکه افراد به منظور دریافت جایزه نسبت به افتتاح حساب و سرمایهگذاری در قرضالحسنه اقدام ننمایند چرا که در این صورت عمل شبههانگیز هست. البته فتوای علما و مراجع عالی تقلید در خصوص دادن هدیه و جایزه به دارندگان حسابهای قرضالحسنه موجود است. (در پیوست) و لیکن هدف اصلی و نیت اصلی مشتریان باید رضایت الهی و شرکت در یک امر خداپسندانه و قرب الی ا... باشد. اجرا و پاداشی معنوی ملاک باشد تا پاداش مادی، هر چند تقدیر از این عزیزان جایز است.
طی دهه گذشته برخی از موسسات و بانکها جوایز و هدایای رویايی را اعلام نمودهاند که شاید با روح اصلی قرضالحسنه متمایز باشد و نتیجه بختآزمايی را بیشتر تقویت میکند که این خود یکی از اشکالات مهم در نظام قرضالحسنه است که باید به شکل مناسب تجدیدنظر شود. به هرحال در دین مبین اسلام فرهنگ «لیس للانسان الی ماسعی» حاکم است چیزی که در فرهنگ غیراسلامی معنی ندارد.
- کاهش ارزش سپرده مشتریان
به کارگیری قرارداد قرضالحسنه در سپردههای قرضالحسنه پسانداز باعث شده موسسات و بانکها نتوانند سودی به سپردهگذاران بپردازند و با توجه به نرخ تورم بالای موجود، دارایی واقعی مشتریان و مردم به تدریج کاهش یابد.
- جابهجايی منابع
با توجه به انجام قرعهکشیهای متعدد از سوی موسسات قرضالحسنه و بانکها در طول سال عدهای از مشتریان جهت بهرهمندی از جوایز را بر آن داشت تا سپردههای خود را از بانکی به بانک یا موسسه مالی دیگر انتقال دهند، در نتیجه ثبات این سپردهها به شدت کاهش یافته و برنامهریزی برای استفاده از آن را مشکل مینماید.
راهکارهای پیشنهادی:
با توجه به نارسايیهای اعلام شده، موارد ذیل جهت بهبود این وضعیت قرضالحسنه در کشور پیشنهاد ميشود.
1 - حذف قرضالحسنه از نظام بانکی و تجمیع آن در نهادی ویژه قرضالحسنه
با توجه به تعدد ماموريتهای نظام بانکی و نقش موثر آن در توسعه زمینههای کلان اقتصادی – تجاری متأسفانه پرداختن بانکها به بحث قرضالحسنه و قرعهکشیها، نقش و جایگاه بانکی را در اذهان کاهش داده است و بهتر است این مهم (قرضالحسنه) توسط صندوقهای قرضالحسنه و موسسات بزرگی همچون صندوق مهر امامرضا(ع) یا بانک قرضالحسنه انجام شود و از نظارت سازمانهای نظارتی همچون بانک مرکزی برخوردار باشند.
2 - ایجاد تغییر در اذهان جامعه و جلب مشارکت بیشتر ایشان
با توجه به تبلیغات گسترده و اهداي جوایز گران به حسابهای قرضالحسنه بهتر است در رویه فعلی بازنگری جدی صورت گرفته و با انجام تبلیغات و اطلاعرسانی، فرهنگ اصیل قرضالحسنه را در جامعه پیادهسازی کنند و از این طریق مشارکت بیشتر مردم را جلب نمایند.
3 - به کارگیری اوراق قرضالحسنه
با توجه به تاثیر قابل توجه به منابع به دست آمده از محل فروش اوراق قرضالحسنه به نظر میرسد ایجاد یک مدیریت قوی و توانمند جهت ارائه این اوراق و به کارگیری منابع آن در امور عامالمنفعه میتواند نتایج خوبی در جامعه جهت رفع بسیاری از کمبودهای دربرداشته، باشد.
4 - شفافسازی
ارائه آمار و گزارش منابع جمعآوری شده و سرفصلهای پرداختی و آمار افراد بهرهمند شده این منابع میتواند کمک شایانی به استقبال بیشتر مردم و مشارکت ایشان در تجهیز این منابع باشد و از بسیاری از شبهات جلوگیری نماید.
منابع و ماخذ:
- اصلاح ساختار موسسات و ابزارهای مالی بازار پول و سرمایه بر اساس تعالیم اسلام
سید عباس موسویان
- جایگاه قرضالحسنه در نظام بانکی ایران، فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی
عباس عرب مازار- سعید کیقبادی
احکام جوایز قرضالحسنه
جایزههایی که بانک به صاحبان حسابهای قرضالحسنه میپردازد چگونه است؟
حضرت آيتا... خامنهای:
اشکال ندارد.
حضرت آيتا... فاضل لنکرانی (ره) :
مانعی ندارد.
حضرت آيتا... بهجت :
اشکال ندارد.
حضرت آيتا... صافی گلپایگانی :در فرض سوال کسی که پول خود را به عنوان قرضالحسنه به بانک میدهد اگر مشروط به گرفتن جایزه نباشد و صرفا برای محفوظ ماندن پول و مانند آن باشد، اشکال ندارد.
حضرت آيتا... مکارم شیرازی :
اشکال ندارد.
حضرت آيتا... سیستانی :
اگر بانک دولتی یا مشترک باشد و شرط سود نکنید، میتوانید جایزه را دریافت کنید به شرط آنکه نصف آن را به فقیر متدین بدهید.
حضرت آيتا... تبریزی :
چنانچه در گذاشتن پول در بانک، شرط قرعهکشی و جایزه نکنند به طوری که اگر بانک قرعهکشی نکرد یا درصورت قرعهکشی و درآمدن اسم شخص جایزه را به او ندادند، صاحب حساب حق مطالبه آن را برای خود قائل نباشد، در اینصورت عمل مزبور مانعی ندارد و جایزهای که شخص از بانک میگیرد باید ابتدا خمس آن را صدقه بدهد و بعد در بقیه تصرف کند و از چهار پنجم جایزه هم اگر چیزی در آخر سال باقی ماند آن را تخمیس کند و چنانچه شخص فقیر است و مونه سالش را ندارد. اگر آنچه در آخر سال باقی میماند، تخمیس کند، کافی است.
منبع: مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید، جلد سوم، صفحه 181 و 182
گروه فقه و احکام مدرسه علمیه نرجس علیهالسلام
|
شاخص
دنيای اقتصاد
)