کدام تمثیل گویاتر است: طناب یا کش؟

علی سرزعیم
اگر بخواهیم دو عرصه سیاست و اقتصاد را با دو تعبیر طناب یا کش تمثیل کنیم، کدام را انتخاب خواهید کرد؟

دکتر محمد نهاوندیان در یکی از سخنرانی‌های خود اقتصاد را به طناب تمثیل کرده بود؛ به‌این معنی که اگر از یک سمت کشیده شود، سمت دیگر به جلو حرکت مي‌کند و اثر آن حرکت اولیه نهایتا به شکلی ظاهر مي‌شود. این وضعیت نقطه مقابل کش است که هر چقدر هم که کشیده مي‌شود، در سمت دیگر تغییری رخ نمي‌دهد و در جای اولیه خود مي‌ماند. این تعابیر دم‌دستی کنایه از یک واقعیت اساسی دارد و آن همان چیزی است که برخی بر نفی وجود ناهار مجانی در اقتصاد تعبیر مي‌کنند. در اقتصاد هر هزینه‌ای که انجام مي‌شود، نهایتا باید از جایی تامین شود و این رابطه از رابطه منطقی دو به علاوه دو مساوی چهار قطعی‌تر و مشخص‌تر است.
از این رو تبعات هر سیاست نهایتا به شکلی ظاهر مي‌شود و سیاست‌گذاران نهایتا پای لرز خربزه‌هایی که خورده‌اند، مي‌نشینند. در جوامعی که فاقد در آمد نفت هستند، مخارج دولت نهایتا به شکل افزایش مالیات ظاهر شده و افزایش مالیات واکنش مردم را موجب مي‌شود که مي‌تواند رفتار دولتمردان را اصلاح كند. درکشور ما وجود نفت این مکانیزم بازخورد تعدیل‌کننده را تا حدی تضعیف کرده اما به کلی نابود نکرده است. نقطه مقابل این وضع در عرصه سیاسی است. تجربه کشورهای زیادی که دارای نظام‌های دیکتاتوری هستند و برای طولانی‌مدت هم دوام مي‌آورند، نشان‌دهنده آن است که در عرصه سیاست مي‌توان روش‌های نادرستی را در پیش گرفت و مي‌توان با توسل به سرکوب مانع از فعال شدن مکانیزم‌های بازخورد شد.
حکومت صدام نمونه روشنی از این مساله است که به‌رغم روش‌های کاملا غلط دوام و استمرار قابل توجهی داشت و بدون مداخله خارجی از بین نرفت.
این مقدمات از این حیث بیان شد که توجه به یک واقعیت اقتصادی جلب شود. هر روز در خبرها مي‌بینیم که مساله مطالبات معوق به شکل وخیم‌تری ظاهر مي‌شود و با این روند به نظر مي‌رسد که بعد از تورم به مهمترین دغدغه مسوولان پولی و بانکی تبدیل شود. وقوع پدیده مطالبات معوق نتیجه کاملا طبیعی و منطقی سیاست‌های چند سال اخیر مبنی بر تسهیل روند اعطای تسهیلات است. در گذشته کسانی تصور مي‌کردند که سیاست‌گذاری به معنی حذف موانع و محدودیت‌ها است و هر چه نظام بانکی منابع خود را راحت‌تر واگذار کند و سخت‌گیری‌های کمتری اعمال نماید، عملکرد بهتری داشته و به نحو مطلوب‌تری ماموریت خود را به انجام رسانده است. چنین تصور مي‌شد که با این کار اشتغال و تولید بیشتر شده و صنایع رشد و شکوفایی بیشتری خواهند داشت. نتیجه‌ای که از این تفکر بر مي‌خواست این بود که باید به بانک‌ها فشار آورد تا هرچه بیشتر تسهیلات اعطا کنند و یا بخشودگی‌های بیشتری روا دارند و انتظار دریافت وثیقه کمتری داشته باشند. یک سمت طناب کشیده شد اینک پیامد آن تغییر وضعیت دیگر سر طناب است كه به شکل مطالبات معوق ظاهر شده است. این تصور که مي‌توان روش‌های نادرستی اعمال کرد؛ اما به نتیجه درست و مطلوبی رسید، از اساس موهوم و غلط است و غلط بودن آن روز به روز لااقل در عرصه اقتصاد آشکارتر مي‌شود. هرچقدر هم که بر ضرورت بازگرداندن این اموال تاکید شود گریزی از چهار گزینه مطرح شده توسط ريیس کل بانک مرکزی وجود ندارد: مذاکره، تمهیل، مصالحه و نهایتا مراجعه به دادگاه. اگر با نگاه اقتصادی به مساله بنگریم و ارزش زمانی پول را در نظر بگیریم در هر کدام از این روش‌ها ناگزیر زیانی متوجه بانک‌ها خواهد بود که ‌ترجمه‌ای جز اتلاف منابع عمومي ‌نخواهد داشت. مذاکره یا مصالحه یا تمهیل نهایتا به معنی دادن فرصت بیشتر و از دست رفتن زمان است. مراجعه به دادگاه نیز زمان بیشتری را تلف خواهد کرد مضاف بر اینکه هزینه‌های دادرسی را نیز به دنبال خواهد داشت که باید بر هزینه‌های قبلی افزود. مي‌توان بر گذشته تاسف خورد؛ اما مهمتر از آن باید از گذشته درس آموخت و راه غلط را سریع‌تر اصلاح کرد. تاکید جدید دولت مبنی بر جدی‌تر گرفتن ملاحظات فنی و اقتصادی در پرداخت تسهیلات مي‌تواند نوید بخش اصلاح روش باشد. باید منتظر ماند و دید تا چه اندازه در عمل مورد توجه قرار مي‌گیرد.

   نسخه چاپي      |        بازگشت    |     ارسال خبر به دوستان

وضعیت بازدید از سایت

  کل مراجعین   : 104255081 نفر
  مراجعین امروز  : 163011 نفر