شمارش معکوس برای حذف زغال‌سنگ

در حال حاضر مبحث انرژی از جمله مهم‌ترین‌ موضوعات اقتصادی و حتی سیاسی در جهان است که از ابعاد گوناگون می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. در این زمینه، طیف وسیعی از محصولات و مواد در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند، از نفت گرفته تا زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدید‌پذیر. در حال حاضر، حدود بیش از ۴۰ درصد از برق مصرفی در جهان از طریق نیروگاه‌هایی تولید می‌شود که از زغال‌سنگ به‌عنوان سوخت استفاده می‌کنند. این محصول به‌طور عمده قابل تقسیم‌بندی به دو نوع کک شو و حرارتی است. نوع حرارتی نیز برای تولید انرژی و برق مورد استفاده قرار می‌گیرد و نوع کک شو در صنعت فولاد و آلیاژها به کار می‌رود. براساس اعلام آمارهای رسمی، امروزه رقمی بالغ بر ۲۳ درصد از کل انرژی جهان از طریق زغال‌سنگ تامین می‌شود.

به گزارش «دنیای اقتصاد» به نقل از خبرگزاری رویترز، در حال حاضر قیمت زغال‌سنگ حرارتی در محدوده ۴۲ دلار در هر تن در حال نوسان است؛ در حالی‌که این رقم در سال ۲۰۱۱ میلادی در حدود ۱۵۰ دلار به ثبت رسیده است. این افت‌ها را شاید بتوان به تلاش دولت‌ها برای جایگزین کردن انرژی‌های نو و تجدیدپذیر با محصولات قدیمی دانست؛ چرا‌که در حال حاضر بسیاری از کشورهای در حال توسعه و حتی پیشرفته با بروز مشکلات آب و هوایی و زیست محیطی ناشی از استفاده از زغال‌سنگ و امثال آن مواجه هستند و همین معضلات این دولت‌ها را بر آن داشته تا درصدد یافتن راهکاری برای این مشکل برآیند. در نتیجه زغال‌سنگ رفته رفته قیمت خود را از دست داده است.

بانک سیتی گروپ در جدیدترین گزارش خود اعلام کرده پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که طی بازه زمانی ۵تا ۱۵ ساله آینده تغییرات اساسی در بازار زغال‌سنگ رخ خواهد دهد. از جمله مهم‌ترین‌ این رخدادها می‌توان به کاهش سهم زغال‌سنگ در سبد انرژی کشورهای در حال توسعه همچون کره جنوبی و هند اشاره کرد. البته در حال حاضر همچنان وضعیت این محصول از نظر قیمت و وجود حجم مطلوب تقاضا در جهان مخصوصا آسیا در شرایط مساعدی قرار دارد؛ اما آنچه پیش‌بینی می‌شود اینکه برآیند اثر تصمیمات سیاسی-اقتصادی دولت‌ها به تغییر سرنوشت زغال‌سنگ و حذف گام به گام این محصول از سبد انرژی جهان منجر شود. همچنین کاسته شدن از میزان استقبال دولتمردان و نیز فعالان صنعت زغال‌سنگ در سراسر جهان از این محصول،‌ زمینه را برای افت ارزش سهام شرکت‌های زغال‌سنگی تا سطوح بسیار پایینی نیز فراهم آورده است. به عقیده تحلیلگران، پیش‌بینی‌ها از احتمال ادامه روند نزولی قیمت‌ها برای زغال‌سنگ حرارتی حکایت دارد. به گزارش ماینینگ، چشم انداز بازار زغال‌سنگ تا سال ۲۰۲۰ میلادی با توجه به مجموع ذخایر جهانی زغال‌سنگ به‌طور کلی و نیز ذخایر کشور و مناطق استراتژیک در مقیاس کوچک‌تر، چندان امیدوار‌کننده به‌نظر نمی‌رسد.

آمارها نشان می‌دهد که مقدار بسیاری از حجم کل ذخایر جهانی زغال‌سنگ در ایالات متحده قرار دارد تا جایی که ذخایر این کشور در حدود ۲۳۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن برآورد شده که برابر با سهم ۶/ ۲۶ درصدی از میزان کل ذخایر جهانی است و همین ارقام این کشور را در جایگاه اول جهانی قرار داده است. پس از آمریکا، کشور روسیه با حدود ۱۵۷ میلیارد تن، چین با ۱۱۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تن، استرالیا با حدود ۷۶ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تن، هند با ۶۰ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تن و همچنین آلمان با ۴۰ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تن در رده‌های بعدی قرار دارند. این کشورها در مجموع حدود بیش از ۹/ ۷۶ درصد از کل ذخایر جهان را به خود اختصاص می‌دهند. همچنین سایر تولیدکنندگان مهم عبارتند از: اوکراین با حدود ۳۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تن، قزاقستان با ۳۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تن، آفریقای جنوبی با ۳۰ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تن و اندونزی با ۲۸میلیارد تن.

براساس آمارهای رسمی موجود، قیمت‌های جهانی زغال‌سنگ حرارتی و کک شو در سال ۲۰۱۴ نسبت به سال گذشته به ترتیب ۲۳ و ۲۶ درصد کاهش یافته است. همچنین بهای سی اف آر (CFR) زغال‌سنگ‌های کک شو در آمریکا به‌طور متوسط در محدوده ۱۲۶ دلار بر هر تن در سال ۲۰۱۴ قرار داشته که براساس برآوردها در حدود ۲۲ درصد نسبت به سال ۲۰۱۳ میلادی پایین‌تر است که این افت‌ها در پی عرضه بیش از حد محصول از یکسو و کاهش میزان تقاضا در چین از سوی دیگر رخ داده است. اگرچه زغال‌سنگ تا کنون نقش قابل توجهی را در عرصه انرژی و البته نیروی برق جهانی ایفا کرده است اما باید دانست که سوخت‌های فسیلی به تدریج در حال از دست دادن اهمیت و مصرف خود در مقیاس جهانی هستند. انتظار می‌رود در طولانی مدت، گاز طبیعی و منابع تجدید‌پذیر به‌عنوان جایگزین این محصول انتخاب شوندکه این امر به دلایل مختلفی از جمله پیشگیری از آلودگی هوا، امکان بازگشت مجدد انرژی مصرف شده به چرخه، مناسب بودن هزینه‌های تولید و عواملی از این دست،‌ اجتناب‌ناپذیر به‌نظر می‌رسد.

براساس اعلام ارقام رسمی از سوی BP و نیز بررسی آماری انرژی جهانی، برآوردها حاکی از آن است که میزان کل ذخایر جهانی زغال‌سنگ در پایان سال ۲۰۱۴ میلادی رقمی بالغ بر ۸۹۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون‌تن بوده است. از این مقدار، حدود ۲/ ۴۵ درصد از محصولات را انواع زغال سنگ با درجه آسفالت و نیز کک تشکیل می‌دهند؛ در حالی‌که مابقی ذخایر شامل درجه زیرآسفالت و زغال‌سنگ قهوه‌ای هستند. براساس آمارها در سطح جهانی، زغال‌سنگ به‌طور عمده در ۶ کشور چین، ایالات متحده، هند، استرالیا، اندونزی و روسیه تولید می‌شود که در مجموع حدود ۱/ ۸۱ درصد از تولید جهانی در سال ۲۰۱۴ را به خود اختصاص داده‌اند. پیش‌بینی‌های منفی برای بازار جهانی زغال‌سنگ حداقل تا بازه ۵ ساله پیش رو میلادی به دلیل افت چشمگیر و روزافزون تقاضا که فاکتور کلیدی موثر بر افت این صنعت است، موجی از نگرانی را در میان فعالان و تولیدکنندگان زغال‌سنگ ایجاد کرده است.